Theranos yönetim kurulu Elizabeth Holmes’u neden durduramadı?

👁 111 okunma

Fortune, Ekim 2015’te Theranos’un yönetim kurulunu şöyle tarif etti: üç eski bakan, iki eski senatör ve emekli askerler; başka hiçbir şirketin sahip olmadığı bir kurul. Kurulda Henry Kissinger, George Shultz, William Perry ve James Mattis oturuyordu. Şirketin değeri 9 milyar dolar olarak hesaplanıyordu. Üç yıl sonra şirket artık yoktu, kurucusu ise hapse gidiyordu. Bu yazı, Elizabeth Holmes’un hikâyesini bir kez daha anlatmıyor. Konusu şu: Silikon Vadisi’nin en gösterişli yönetim kurulu neden hiçbir şeyi durduramadı?

Kan tahlili dışında her şeyin uzmanlarından oluşan kurul

Theranos, parmaktan alınan birkaç damla kanla tahlil yapmayı vaat ediyordu. Kurulda on iki kişi vardı. Hem CEO hem kurul başkanı olan Holmes dışında hepsi erkekti. Fortune’un hesabına göre altı yönetim kurulu üyesinin ne tıpta ne teknolojide deneyimi vardı, yaş ortalaması da 80’di. Güncel tıbbi ruhsata sahip tek kişi, eski senatör ve cerrah Bill Frist’ti. Hiçbiri faaliyetteki başka bir şirketin CEO’su değildi ve hiçbirinin muhasebe, denetim ya da hukuk alanında resmi bir deneyimi yoktu.

Bir de oy yapısı vardı. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) göre Holmes’un sahip olduğu hisseler ona oylamalarda neredeyse tam kontrol veriyordu. Kurul tavsiye verebilir, Washington’da kapıları açabilirdi, ama onu görevden alamazdı.

Ne oldu?

15 Ekim 2015’te Wall Street Journal, John Carreyrou imzalı bir yazı yayımladı. Gazetenin dayandığı, şirketin eski üst düzey bir çalışanına göre Theranos, 2014 sonunda sunduğu 240’tan fazla tahlilin yalnızca 15’ini kendi cihazında yapıyordu. Şirket, yazının olgular ve bilim açısından hatalı olduğunu söyledi.

Ardından olaya sırayla kurul dışından isimler müdahale etti:

• Haziran 2016. Eczane zinciri Walgreens, geçersiz kılınan tahlil sonuçlarını gerekçe göstererek iş birliğini sonlandırdı.
• Temmuz 2016. Medicare ve Medicaid programlarından sorumlu ABD’li düzenleyici kurum CMS, Newark’taki laboratuvarın sertifikasını iptal etti ve Holmes’un en az iki yıl laboratuvar işletmesini yasakladı.
• Kasım 2016. Theranos, kurulu on iki kişiden beş kişiye indirdi. Kissinger ve Shultz danışma kuruluna geçti.
• 14 Mart 2018. SEC; Theranos’u, Holmes’u ve eski başkan Ramesh “Sunny” Balwani’yi “büyük çaplı dolandırıcılık” ile suçladı: şirket yatırımcılardan 700 milyon dolardan fazla toplamıştı. SEC’e göre 2014 için 100 milyon dolardan fazla gelir öngörülmüş, gerçekleşen yaklaşık 100 bin dolar olmuştu. Holmes suçunu kabul etmeden uzlaştı: 500 bin dolar ceza, on yıl boyunca halka açık şirketleri yönetme yasağı ve oy kontrolünden vazgeçme.
• Haziran 2018. Holmes ve Balwani hakkında iddianame düzenlendi.
• Eylül 2018. Theranos şirketin tasfiye edildiğini duyurdu.

Bu şirketi bir gazeteci, bir düzenleyici kurum, bir eczane zinciri ve bir savcı durdurdu. Bu sırada yönetim kurulu yok.

Karar ve ceza

3 Ocak 2022’de San Jose’deki jüri, Holmes’u yatırımcıları dolandırmaya ilişkin dört suçlamadan suçlu buldu. Hastalarla ilgili dört suçlamadan beraat etti, üç suçlamada ise jüri karara varamadı. 18 Kasım 2022’de Yargıç Edward Davila, Holmes’u 135 ay, yani 11 yıl 3 ay hapse mahkûm etti. Savcılık 15 yıl istemişti. Davila, destek mektuplarının Vadi’de başarısızlığın olağan sayıldığını hatırlattığını, ama hiçbirinin dolandırıcılık yoluyla gelen başarısızlıktan söz etmediğini söyledi.

Mayıs 2023’te mahkeme, Holmes ve Balwani’nin yatırımcıların zararını müştereken tazmin etmesine hükmetti: 452.047.268 dolar. En büyük tek tutar olan 125 milyon dolar Rupert Murdoch’a ödenecek. Holmes, 30 Mayıs 2023’te Teksas’ın Bryan kentindeki federal cezaevi kampına teslim oldu. Ayrı yargılanan Balwani on iki suçlamanın tamamından suçlu bulundu ve yaklaşık 13 yıl hapse mahkûm edildi. Fortune’a göre Holmes 2025’te cezasının kısaltılması için başvurdu; başvuru Ocak 2026’da hâlâ karara bağlanmamıştı.

Değerleme öncesi ve sonrası

Theranos hiçbir zaman borsada işlem görmedi; dolayısıyla panik gününü gösterecek bir hisse grafiği yok. Onun yerine bir oran var: 9 milyar dolar değerindeki şirketten paylaştırılmak üzere yaklaşık 5 milyon dolar kaldı.

Nvidia açısından ne öğretiyor?

Bu karşılaştırmaya baştan bir çekince koymak gerekiyor. Holmes dolandırıcılıktan kesinleşmiş biçimde mahkûm oldu. Jensen Huang hakkında ise kimse bir suçlama yöneltmedi; Nvidia da rekor sonuçlarla gerçek bir ürün satan bir şirket. Yani Theranos’tan çıkan ders, CEO’nun ne yaptığıyla değil, kurulun nasıl kurulduğuyla ilgili.

Theranos’un kurulu, şirketin alanında yetkinliği olmayan ve kurucu üzerinde hiçbir gücü bulunmayan büyük isimlerden oluşuyordu. Nvidia’nın kurulunun ise gücü var, çünkü hisseler eşit oy hakkı taşıyor ve esas sözleşme CEO’nun basit çoğunlukla görevden alınmasına izin veriyor. Yine de Semafor’a göre kurulun boşlukları vardı: bir yönetim kurulu üyesinin ortalama görev süresi neredeyse 15 yıldı, büyük bir halka açık şirketin CEO’luğunu yapmış kimse yoktu ve ulusal güvenlik deneyimi olan kimse de yoktu; oysa skandal tam da bu alanda patlak vermişti. Theranos şunu gösteriyor: prestije göre seçilen bir kurul, sorun kendi yetkinlik alanının dışında olduğunda yetersiz kalıyor. Nvidia, Kasım 2026’da Theranos’un yapmadığını yaptı: tarihinde ilk kez bir kurul başkanı seçti ve bu görevi CEO’dan ayırdı. O günlerin kronolojisini Nvidia’yı değiştiren on beş gün raporunda anlatıyorum.

Holmes’un ve şirketin hikâyesi hakkında daha fazlasını Elizabeth Holmes ve Theranos sayfalarında yazıyorum.

Sık sorulan sorular

Theranos yönetim kurulunda kimler vardı?

Fortune’a göre 2015’te aralarında Henry Kissinger, George Shultz, William Perry, Sam Nunn, Bill Frist, Amiral Gary Roughead, General James Mattis ve Wells Fargo’nun eski CEO’su Dick Kovacevich vardı. Kurul başkanı ise bizzat Elizabeth Holmes’tu.

Elizabeth Holmes kaç yıl hapis cezası aldı?

Mahkeme, 18 Kasım 2022’de onu yatırımcıları dolandırmaktan 135 ay, yani 11 yıl 3 ay hapse mahkûm etti. Cezaevine 30 Mayıs 2023’te teslim oldu.

Theranos’un değeri ne kadardı?

Zirvede yaklaşık 9 milyar dolar. Şirket yatırımcılardan 700 milyon dolardan fazla topladı ve Eylül 2018’de tasfiye edildi.

Teknoloji CEO skandalları: Teknoloji CEO skandalları: Intel, OpenAI, Uber, WeWork, Theranos, FTX ve Nvidia