FTX nasıl battı? Sam Bankman-Fried ve 9 günde çöküşün hikâyesi

👁 111 okunma

2 Kasım 2022’de CoinDesk tek bir belge yayımladı: Sam Bankman-Fried’in fonu Alameda Research’ün bilançosu. Dokuz gün sonra, Ocak ayında 32 milyar dolar değerlenen kripto para borsası FTX iflas başvurusunda bulundu. Şirketin Enron’un ardından ortalığı toparlamış olan yeni başkanı, mahkemeye yazdığı metinde kariyeri boyunca bu kadar eksiksiz bir kontrol yokluğuyla hiç karşılaşmadığını belirtti. Bu, serideki en uç örnek, ama tam da bu yüzden bilmeye değer: CEO’nun üzerinde kimsenin olmadığı bir şirketten geriye ne kaldığını gösteriyor.

Dokuz gün: FTX’in çöküşü

CoinDesk’in ortaya çıkardığı bilançoya göre Alameda’nın 14,6 milyar dolarlık varlıklarındaki en büyük kalem FTT’ydi, yani FTX borsasının kendi çıkardığı token. Aynı kurucuya ait, resmen iki ayrı şirket olan fon ile borsa, büyük ölçüde kendi bastıkları bir değerin üzerinde duruyordu.

• 6 Kasım. Rakip borsa Binance’in başındaki Changpeng Zhao, şirketinin elindeki FTT tokenlarını satacağını duyurur. Müşteriler para çekmeye başlar. Reuters’a göre 72 saat içinde yaklaşık 6 milyar dolar çekildi.
• 8 Kasım. Binance ile Bankman-Fried, FTX’in devralınmasına ilişkin bağlayıcı olmayan bir niyet mektubunu duyurur. 8 ile 9 Kasım arasındaki gece FTX para çekme işlemlerini durdurur.
• 9-10 Kasım. Binance, defterlerin incelenmesinin sonuçlarına ve basında çıkan haberlere dayanarak geri çekilir. Sequoia Capital fonu yatırımcılarına, FTX’e yatırdığı 214 milyon doları sıfır olarak değerlediğini bildirir.
• 11 Kasım. FTX, Alameda ve yüzden fazla bağlı şirket Delaware’de iflas başvurusu yapar. Bankman-Fried CEO’luktan ayrılır. Yerine yeniden yapılandırma uzmanı John J. Ray III geçer.

Yeni yönetimin bulduğu manzara

Ray’in mahkemeye verdiği 17 Kasım 2022 tarihli ilk beyanı, şirkette bulunmayan her şeyin dökümü gibi okunuyor. Ray, kariyeri boyunca kurumsal kontrollerin bu kadar tam çöktüğünü ve güvenilir finansal bilginin bu kadar tamamen eksik olduğunu hiç görmediğini yazdı. Reuters ve Axios’un bu belgeye dayanan haberlerine göre grubun birçok şirketi hiç yönetim kurulu toplantısı yapmamıştı, çalışanların ve banka hesaplarının tam listesi çıkarılamıyordu, para çekme talepleri ise sohbet uygulamasında emojilerle onaylanıyordu.

FTX’in yönetim kurulunun ne yaptığı sorusunun yanıtı bu: Hiçbir şey, çünkü pratikte bir şey yapabilecek kimse yoktu. Ray, grubu Bankman-Fried’in kontrol ettiği, azınlık paylarının iki yakın çalışma arkadaşında bulunduğu bir silolar topluluğu olarak tanımladı. FTX’e 32 milyar dolarlık değerlemeyle para koyan yatırımcıların, aralarında Sequoia da olmak üzere, şirket üzerinde gerçek bir denetimi yoktu. Sequoia daha sonra yatırımcılarına risk almakla uğraştığını yazdı.

CEO’yu görevden alabilecek bir yönetim kurulu yoktu. CEO’yu iflas mahkemesi görevden aldı.

Bankman-Fried’in cezası ve hesap

Bankman-Fried 12 Aralık 2022’de Bahamalar’da tutuklandı ve ABD’ye iade edildi. Alameda’nın eski başkanı Caroline Ellison’ın da aralarında bulunduğu en yakın çalışma arkadaşları suçlarını kabul etti ve ona karşı tanıklık yaptı. 2 Kasım 2023’te, yani CoinDesk makalesinden tam bir yıl sonra, New York’taki jüri onu yedi suçlamanın hepsinden suçlu buldu. 28 Mart 2024’te Hâkim Lewis Kaplan onu 25 yıl hapis cezasına ve yaklaşık 11 milyar dolarlık malvarlığının müsaderesine mahkûm etti. Hâkime göre FTX müşterileri 8 milyar dolar, yatırımcılar 1,7 milyar dolar, Alameda’nın borç verenleri ise 1,3 milyar dolar kaybetti.

Dava hâlâ sürüyor. 12 Haziran 2026’da federal ikinci daire temyiz mahkemesi kararı onadı. Bankman-Fried Eylül 2026’da ABD Yüksek Mahkemesi’ne başvurdu; Mahkeme 12 Kasım 2026’ya kadar başvuruyu inceleyip incelemeyeceğine karar vermedi. Bankman-Fried ayrıca af talebinde de bulundu, bu talebe kamuya açık bir yanıt verilmedi.

FTX değerlemesi: öncesi ve sonrası

Son satır, mutlu bir son gibi göründüğü için açıklama gerektiriyor. Müşteri alacakları, iflas günündeki, yani Kasım 2022’deki fiyatlarla dolar cinsinden hesaplanıyor. FTX’te bitcoin tutan kişi, bugünkü değerini değil, o günkü değerini geri alıyor. Borsanın kendi hisselerini satın alan yatırımcılar ise böyle bir iade almadı.

Nvidia açısından bu olay ne öğretiyor?

Yanlış anlaşılmasın: Nvidia, FTX değil. Bankman-Fried dolandırıcılıktan mahkûm edildi, Jensen Huang hakkında ise kimse suçlama yöneltmedi; Nvidia denetimden geçen, üç ayda bir rapor yayımlayan ve yönetim kurulu, kendisi dışında tamamen bağımsız üyelerden oluşan bir halka açık şirket. Bu olay seriye başka bir nedenle girdi: Yönetim kurullarının neden var olduğunu gösteren uç bir örnek.

FTX, CEO’nun üzerinde kimse yoksa güven krizinin aylar değil günler içinde bittiğini ve yönetimi o zaman bir halefin değil, mahkemenin ve dışarıdan gelen bir yöneticinin devraldığını gösteriyor. Nvidia’da FTX’te olmayan bir şey vardı: CEO’nun istifasını kabul edip aynı belgede vekil CEO’yu belirleyebilecek bir yönetim kurulu. Bir de FTX’in atlatamayacağı bir şey vardı: gerçek satışlardan gelen para, çeyrekte 90 milyar doların üzerinde gelir. Bu yüzden hissesi on beş günde yaklaşık dörtte bir oranında düştü, sıfıra inmedi. O günlerin kronolojisini Nvidia’yı değiştiren on beş gün raporunda anlatıyorum.

Sık sorulan sorular

FTX borsası neden battı?

CoinDesk’in 2 Kasım 2022 tarihli Alameda bilançosu makalesinden ve Binance’in FTT tokenlarını satacağını duyurmasından sonra müşteriler toplu halde para çekmeye başladı. FTX’in karşılayacak parası yoktu, çünkü savcılığa ve karara göre müşteri fonları Alameda’ya aktarılmıştı. Şirket 11 Kasım 2022’de iflas başvurusunda bulundu.

Sam Bankman-Fried kaç yıl hapis cezası aldı?

28 Mart 2024’te yaklaşık 11 milyar dolarlık müsadereyle birlikte 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Temyiz mahkemesi kararı 12 Haziran 2026’da onadı.

FTX müşterileri paralarını geri aldı mı?

7 Ekim 2024’te onaylanan iflas planına göre alacaklıların yüzde 98’i taleplerinin yaklaşık yüzde 119’unu alacak, ancak bu hesap Kasım 2022’deki iflas günü fiyatlarıyla yapılıyor.

Teknoloji CEO skandalları: Teknoloji CEO skandalları: Intel, OpenAI, Uber, WeWork, Theranos, FTX ve Nvidia