Maka çocuk uygulaması: AI çöplüğünden kaçışın maliyeti

👁 115 okunma

Altı yaşından küçük bir çocuğunuz varsa bu anı bilirsiniz: Çocuğunuz eğitici çizgi film gibi görünen bir şey izler; sentetik bir ses renklerden söz eder, üç dakika sonra arka plandan kimsenin çocuğa izletmek istemeyeceği bir şey çıkar. Ardından bir video daha, sonra bir tane daha açılır. Wired’ın haberine göre Maka adlı girişim, bu döngüden çıkışı bir ürün olarak sunuyor: 0-6 yaş çocuklara yönelik, reklamsız ve otomatik oynatmasız bir uygulama. Sonsuz kaydırma yok; algoritma izleme süresini artırmak için tasarlanmamış.

Fiyat listesini görene kadar bu yaklaşım kulağa apaçık bir tercih gibi geliyor. İncelemeye değer tarafı da burada başlıyor.

Maka aboneliği ayda 15 dolar: 25 yapımlık katalog

Maka iki plan sunuyor: ayda 15 dolar ve yıllık 107 dolar. Yıllık planın aylık karşılığı yaklaşık 8,92 dolar. ABD’de açıklanan tüketici fiyatlarının eyalet vergilerini içermediğini de hesaba katmak gerekiyor; Türkiye için bir fiyat tahmini yapmak veya yerel fiyat varmış gibi sunmak doğru olmaz.

Katalogda 25 yapım bulunuyor. Abonelik ücretini yapım sayısına böldüğümüzde, aylık planda bir yapım için ayda 0,60 dolar; yıllık planda ise yaklaşık 0,36 dolar ödüyorsunuz. Maka geniş bir kütüphane değil, çocuklar için özenle seçilmiş sınırlı bir katalog olarak konumlanıyor.

Ücret ve özellikler açısından karşılaştırma şöyle:

Bir hanede çocuklar için zaten bir yayın aboneliği ve tablette YouTube bulunabilir. Maka’yı eklemek, yetişkinlere yönelik içerik kataloğunu genişletmeden eğlence harcamasını artırır. Bu yalnızca bir fiyat tercihi değil, çocukların çevrimiçi içerik tüketimine ilişkin bir yaklaşım farkı. Şirket de ürünü bu fikir üzerinden tanıtıyor.

Küçük çocukların izlediği videoların yüzde 75’i eğitici değil

Konunun merkezindeki çarpıcı sayı, Common Sense Media’nın 2020 tarihli araştırmasından geliyor: Küçük çocukların YouTube’da izlediği videolardan oluşan örneklemin yüzde 75’i çok az ya da hiç eğitim değeri taşımıyordu. Çocuklar düzenli olarak reklamlara ve daha büyük yaş gruplarına yönelik içeriklere de rastlıyordu. Bu araştırma, üretken video araçlarının dakika başına birkaç sente mal olduğu dönemin öncesinde yapıldı.

Common Sense Media araştırma bölümünün başındaki Michael Robb, Wired’a verdiği röportajda sorunu şöyle özetliyor:

Platformlar çocukların yaşlarına uygun olmayan içeriklerle karşılaşmasını azaltmak için adımlar attı ve bu önemli. Ancak “uygunsuz değil” çıtası çok düşük. Bununla özellikle çocuklar düşünülerek hazırlanmış medya arasında büyük bir uçurum var.

Bu alıntı, Wired’ın Maka’nın lansmanına ilişkin haberinde yer alıyor. Maka, her bölümü değerlendirmek için Yale Child Study Center’daki araştırmacılarla oluşturulan Imprint çerçevesini kullanıyor. Bu değerlendirmede kurgu temposu, sahnelerin dinamikleri ve hikâyede çocuk ile bakım veren arasındaki ilişkinin nasıl ele alındığı gibi noktalar inceleniyor. Duygu düzenlemeden dil gelişimine uzanan yedi gelişim alanı dikkate alınıyor.

Bu yaklaşımın iş yüküne etkisini hesaplamak için ortalama bir okul öncesi dizisinin 11 dakikalık 26 bölümden oluştuğunu varsayalım. 25 yapım, yaklaşık 650 bölüm ve değerlendirilmesi gereken 119 saatlik içerik demek. Bir uzmanın her bölümü güvenilir biçimde incelemesinin bölümün süresinin üç katı zaman aldığını varsayarsak - izleme, sahneleri kodlama ve değerlendirme formunu doldurma - yalnızca ilk katalog için 357 saat uzman çalışması, yani iki aydan uzun tam zamanlı çalışma gerekir. Kataloğun neden 2.500 değil 25 yapımdan oluştuğunu ve hizmetin neden çok düşük bir fiyata sunulamayacağını bu hesap açıklıyor.

Çocuk kanallarına baktım: örneklem Polonya’dandı

Çocuk içeriklerindeki yapay zekâ üretimi videoların payını ölçen bir araştırma bulamadım. Common Sense Media’nın yüzde 75’lik verisi 2020’de ABD’de yapılan araştırmaya dayanıyor; Türkiye’deki çocuk içeriklerine ilişkin bir ölçüm olarak yorumlanmamalı.

İnceleme için Polonya’da küçük çocuklara yönelik YouTube önerilerinde sık görülen kanallardan en yeni beşer içeriğe baktım: şarkı derlemeleri, renkleri anlatan çizgi filmler, araç ve hayvan videoları. Kullandığım ölçütler şunlardı: anlatıcısı belirtilmeyen sentetik ses, jeneratörle üretilmiş gibi tekrarlayan müzik, sahneler arasında tutarsız karakter anatomisi ve belirgin bir hikâye yapısının bulunmaması. Bu bilimsel bir araştırma değil; herkesin yaklaşık 15 dakikada tekrarlayabileceği bir örneklem incelemesi. İnceleme Polonya kanallarında ve Polonyaca içerikler üzerinde yapıldı; Türkiye’deki kanallar için test değildir.

Bu örneklemde, algoritmanın ilk çizgi filmden sonra daha sık önerdiği derleme kanallarında bu özellikleri taşıyan yeni içerikler büyük çoğunluğu oluşturuyordu. Tanınmış markalara dayanan kanallarda ise bu özelliklere rastlamadım. Bu gözlemi Türkiye’deki içeriklere genellemek mümkün değil.

Buradaki fark, ebeveynin YouTube’u açıp açmaması değil; ilk seçimin ardından durup durmaması ya da algoritmanın yeni içerikler önermesine izin vermesi. Maka’nın ürününde devre dışı bırakmayı hedeflediği mekanizma tam olarak bu.

AB düzenlemeleri içerik kalitesini tek başına denetlemiyor

AB’nin Dijital Hizmetler Yasası, çok büyük çevrimiçi platformlardan çocuk haklarına etkiler de dahil olmak üzere sistemik riskleri değerlendirmelerini istiyor. Ancak risk değerlendirmesi bir belgedir; tek başına içerik filtresi değildir. Yapay Zekâ Yasası ise yüksek riskli sistemleri düzenliyor ve sentetik içeriklerin etiketlenmesini Ağustos 2026’dan itibaren zorunlu kılıyor. Bir videoda “yapay zekâyla oluşturuldu” etiketi bulunması, küçük bir çocuğun karşısına çıkan içeriğin kaliteli ya da yaşına uygun olduğunu göstermez. Üstelik videoyu izlemeyen ebeveynin bu etiketi fark etmesi de beklenemez.

Özetle, içerik kalitesi ile açıkça uygunsuz içerik arasında önemli bir boşluk var. Robb’un sözünü ettiği uçurum da bu.

Ebeveynler ne yapabilir?

Maka’nın bulunduğunuz ülkede kullanıma açık olup olmadığını sağlayıcının kendi kaynaklarından kontrol edin; Polonya’da erişilebilmiş olması başka ülkelerde de kullanılabildiğini kanıtlamaz. Bu sırada, kullandığınız platformlardaki bazı ayarları gözden geçirebilirsiniz.

YouTube Kids’te çocuk profilinin ayarlarına girip içerik modunu “Onaylanmış içerikler” seçeneğinden “İçerikleri kendiniz onaylayın” seçeneğine geçirebilirsiniz. Bu ayarda çocuk yalnızca sizin elle eklediğiniz kanal ve videoları görür; algoritma yeni içerik önermez. İlk akşam daha fazla uğraştırabilir, ancak sonrasında düzenli olarak içerik seçmeniz yeterli olur. Netflix, Disney+ ve Max’te de çocuk profilinin ayarlarından sonraki bölümün otomatik oynatılmasını kapatabilirsiniz. Bu özellik söz konusu hizmetlerde varsayılan olarak açık olabilir; ayarları kontrol edin. Maka’nın aylık 15 dolarlık planında bu özellikler ürünün parçası ve kapatılamaz.

Ücretsiz olarak aynısını yapamayacağınız nokta, her bölümün çocuk gelişimi uzmanlarınca değerlendirilmesi. Bana göre teklifin gerçek değer taşıyan kısmı bu. Diğer özellikler büyük platformlarda uzun zamandır var; ancak çocukların daha uzun süre izlemesini teşvik eden iş modelleri nedeniyle varsayılan tercihleri farklı olabiliyor.

Bir de para vererek satın alamayacağınız veri var: Türkiye’deki çocukların karşısına çıkan makine üretimi içeriklerin ne kadar yaygın olduğunu ölçen veriler. Böyle bir ölçüm olmadan tartışma, ABD’de 2020’de elde edilen oranlara ve bu yazıdaki gibi sınırlı incelemelere dayanıyor. Çocukların yaşamını etkileyen bir konu için bu yeterli değil.

Bilgiler 17 Ekim 2026’da kontrol edildi. Kaynaklar: Wired - “Çocuk içerikleri ciddi sorunlar yaşıyor. Yeni bir platform bunu düzeltmek istiyor”, Common Sense Media - çocuk içerikleri üzerine araştırmalar, Yale Child Study Center. Maka plan fiyatları: ayda 15 dolar, yılda 107 dolar.

// okumaya devam3:2 ekranda DLSS performansı düşüyor: Çözünürlük nasıl hesaplanır?DergiSkyReels V4: Video AI sıralamasında 1. sıradan 9. sırayaDergiRay-Ban Meta fiyatı: Bir aylık kullanım ve kayıt maliyetiDergi