Shigeru Miyamoto kimdir? Mario’nun yaratıcısını üç nesneyle anlatmak
Mario ve Zelda'nın yaratıcısı Miyamoto'ya sanatçı demek yerine endüstriyel tasarımcı olarak bakıyorum. Hikâyesi üç nesnede: bir askı, bir varil, bir çay masası.

👁 111 okunma
Shigeru Miyamoto 16 Kasım 1952’de doğdu, yani 74 yaşına giriyor. Daha iki hafta bile dolmadan, 3 Kasım 2026’da Japonya’nın Kültür Nişanı’nı aldı; bakanlığın listesinde adı “medya sanatları (oyunlar)” alanında oyun yapımcısı olarak geçiyor. Nintendo’da Nisan 1977’den beri çalışıyor. Yani tek bir şirkette 49 yıl. Genellikle vizyon sahibi bir sanatçı olarak anlatılır. Ben ise kendisinin ve ekip arkadaşlarının oyunların nasıl yapıldığını anlattığı onlarca söyleşide başka birini görüyorum: yarım yüzyıldır tasarım okulunda öğrendiğini uygulayan bir endüstriyel tasarımcı. Bir kısıtı alıyor ve onu çözen biçimi arıyor. Bu yazıda hikâyeyi üç nesneyle anlatacağım: ona işi kazandıran askı, Mario’yu zıplatan varil ve Nintendo’da bugün bile devirdiği söylenen masa.
Shigeru Miyamoto’nun çocukluğu: televizyonsuz bir vadi olan Sonobe
Kyoto’nun yaklaşık 30 mil kuzeybatısında, bir nehir vadisindeki köy olan Sonobe’de büyüdü. Babası İngilizce öğretmeniydi. Evde televizyon yoktu, oyuncak da neredeyse yoktu; o da kendi oyuncaklarını tahtadan ve iplikten yaptı, elde yapılmış kuklalarla gösteriler düzenledi, el çevirmeli çizgi kitapçıklar çizdi. Nick Paumgarten bunu The New Yorker için yazdığı 2010 tarihli profilde böyle aktarıyor. Aynı yazıda çocukluğuna dair en ünlü hikâye de var: yedi ya da sekiz yaşındaki bir çocuk yerde bir delik bulur, ertesi gün fenerle geri döner ve başka odalara açılan geçitleri olan küçük bir mağara keşfeder. Paumgarten, Miyamoto’nun mağara hikâyesini yıllar içinde farklı biçimlerde anlattığını ve bunun efsanesinin puslu ama vazgeçilmez bir parçası olduğunu ekliyor.
NPR 2015’te ona Zelda’nın kökenlerini sorduğunda mağaradan söz etmedi. İlkokulun üst sınıflarında Kobe yakınlarında yaptığı yürüyüşlerden ve bir dağın tepesine yakın büyük bir gölü görmesinden bahsetti.
“Ve Legend of Zelda oyunu üzerinde çalışırken, dar, kapalı mekânlardan geçip büyük bir göle çıktığınız bu görkemli açık hava macerasını yaratırken o ilhamdan yararlandım.”
Shigeru Miyamoto, NPR, 2015
Mağara da olsa göl de olsa mekanizma aynı ve hayatı boyunca geri dönüyor: bedeniyle yaşadığı bir şey bir oyunun kuralına dönüşüyor. Olay örgüsüne değil, kurala. Manga sanatçısı olmak istedi ve bundan, kendisini iyi gösteren bir nedenle vazgeçti.
“o kadar çok başka manga sanatçısı o kadar yüksek kalitedeydi ki onlarla rekabet edemeyeceğimi hissettim”
Shigeru Miyamoto, NPR, 2015
Askı: bir karga, bir fil ve Nintendo başkanı Yamauchi
Kanazawa’daki belediye sanat okulunda endüstriyel tasarım okudu. Mezuniyetten sonra babası ortak bir tanıdık aracılığıyla Nintendo başkanı Hiroshi Yamauchi ile bir görüşme ayarladı. Yanında kendi yaptığı oyuncaklar vardı; bunların arasında çocuklar için iki tahta elbise askısı da bulunuyordu, biri karga, biri fil biçimindeydi. Yamauchi onu planlama departmanında çırak olarak işe aldı. Nintendo’nun kendi belgeleri bunu kuru bir dille söylüyor: Nisan 1977, şirkete katıldı. Bu askıyı seviyorum, çünkü sonraki Miyamoto’nun tamamı zaten onun içinde. Kullanılmak için yapılmış bir nesne. Dolaba henüz yetişemeyen bir çocuğun elinde çalışmak zorunda ve ancak çalıştıktan sonra gaga kazanıyor.
İlk yıllarda oyun yapmadı. Başkalarının icat ettiği oyunlar için atari kabinleri ve görseller tasarladı.
Varil ve Donkey Kong: tek bir düğme
1981’de Nintendo’nun Amerika şubesi, kimsenin istemediği atari makineleriyle dolu bir depoda sıkışıp kalmıştı. Oyunun adı Radar Scope idi; The New Yorker 2.000 satılmamış kabinden söz ediyor. Yamauchi, Miyamoto’ya bunlara konabilecek bir oyun bulmasını söyledi.
“Daha çok satan oyunlar yapın!”
Hiroshi Yamauchi, Miyamoto’nun aktardığı biçimiyle, Iwata Asks, 2009
Beş oyunluk fikir çizdi; ilkleri, Nintendo’nun o dönem lisansına sahip olduğu Popeye ile ilgiliydi. Lisans suya düşünce kendi karakterlerini icat etmek zorunda kaldı: bir goril, bir kız ve şapkalı küçük bir adam. Kabinin tek bir düğmesi vardı. Ne yapmalıydı?
“Ama sonra şunu düşündük: ‘Üzerinize doğru yuvarlanan bir varil olsaydı ne yapardınız?’”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2009
Zıplardınız. Oyun tarihinin en önemli hareketi, başarısız bir nişan alma oyunundan artakalan kutunun tek düğmesi olduğu için var. Mario’nun kendisi de aynı yöntemle kurulmuş: 16’ya 16 piksellik bir kare içinde. Orada saç çizilemez, o yüzden şapka takıyor. Ağız çizilemez, o yüzden bıyığı var.
“Ağız çizmeniz gerekmiyor, bu da büyük bir fark yaratıyor.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2009
Super Mario Bros. Japonya’da 13 Eylül 1985’te, The Legend of Zelda ise 21 Şubat 1986’da çıktı; ikisini de aynı küçük ekip paralel olarak yaptı.
Üçüncü boyut: uzayda bir kukla gösterisi
1990’ların ortasında zıplama oyununun 3 boyutta nasıl görünmesi gerektiğini kimse bilmiyordu. Yoshiaki Koizumi karar anını hatırlıyor.
“Bir gün çıkageldi ve ‘Bunu ben yöneteceğim’ dedi.”
Yoshiaki Koizumi, Iwata Asks, 2010
Super Mario 64’te kamerayı oyunun içindeki bir karakter tutuyor; yani kamera, Miyamoto’nun deyişiyle, neredeyse kendi başına bir karakter. Bütün işi 3 boyutlu bir video oyunu uzayında kukla gösterisi yapmaya benzetti. İki yıl sonra Ocarina of Time geldi ve bir macera oyununun kalbi sayılan şeyi ne kadar az umursadığının en net işareti de onunla birlikte geldi.
“Yani Ocarina of Time söz konusu olduğunda bile hikâyeden neredeyse hiç söz etmedim.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2011
The Sims’in yaratıcısı Will Wright, Miyamoto ile sektörün geri kalanı arasındaki farkı en kısa biçimde şöyle özetledi.
“Miyamoto, kumandanın kinestetiğinden yola çıkar.”
Will Wright, The New Yorker, 2010
Çay masası: chabudai gaeshi ve Miyamoto’nun çalışma yöntemi
Klasik bir Japon beyzbol çizgi romanında ve çizgi dizisinde, babanın aile yemeği sırasında alçak çay masasını devirdiği bir sahne var. Japoncası chabudai gaeshi. Nintendo’da bu deyimin şirketin söyleşilerinde kendine ait bir dipnotu var; orada Miyamoto’nun çalışma tarzının, son dakikada öneriler getirip herkesi telaşa düşürme eğilimi yüzünden bu sahneyle kıyaslandığı açıklanıyor. Kendisi bunun abartı olduğunu düşünüyor.
“Bana göre ‘masayı devirmek’, şöyle bir şeyle ortaya çıkmak olurdu: ‘Aslında Link baştan beri bir kadındı!’”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2006
İnsanlar buna neden katlanıyor? Çünkü bu alışkanlığın ardında, Satoru Iwata’nın onda en çok değer verdiği beceri var.
“Miyamoto-san kendi işine sanki başkasınınmış gibi bakıp ‘Burada bir şey eksik’ diyebiliyor.”
Satoru Iwata, Iwata Asks, 2011
Neyin eksik olduğunu nereden biliyor? Anketlerden değil: The New Yorker, Nintendo’nun odak grupları kullanmadığını not etmişti. Oyunu bilmeyen birini oyunun başına oturtuyor ve omzunun üstünden izliyor. Bazen genç yapımcılardan kendi oyunlarını ellerini değiştirerek oynamalarını istiyor; amaç, ilk kez oynayan birinin ne hissettiğini hatırlamaları.
“Bu oyunda olabilir, ama Nakago-san görmediyse, diğer oyuncular da görmeyebilir; bu da hiç orada olmamasıyla aynı şey.”
Shigeru Miyamoto, Eiji Aonuma’nın aktardığı biçimiyle, Iwata Asks, 2009
Iwata, Miyamoto’nun bir fikir tanımını hatırlıyor ve yayıyordu: “tek bir ayarlamayla aynı anda birden çok sorunu çözen bir şey.” Donkey Kong’daki zıplama böyle bir fikir. Mario’nun şapkası da öyle. Tek bir yöntem varsa o da şu: eklemeyin, birkaç şeyi birden halleden biçimi bulun. Sandalye tasarımcılarına öğretilen tam olarak bu.
| Hayattan | Oyunda | Kaynak |
|---|---|---|
| Üzerinize doğru yuvarlanan bir varil | Zıplama düğmesi, Donkey Kong (1981) | Miyamoto, Iwata Asks |
| Saç ve ağız için 16’ya 16 piksel yetersiz | Mario’nun şapkası ve bıyığı | Miyamoto, Iwata Asks |
| Kobe yakınlarında bir dağın tepesine yakın bir göl | The Legend of Zelda’nın (1986) açık hava macerası | Miyamoto, NPR |
| 40 yaşından sonra yüzme | Super Mario 64’te (1996) Mario’nun yüzmesi | Miyamoto, NPR |
| Bahçede oyalanmak | Pikmin (2001) | Iwata, Iwata Asks |
| Köpek sahibi olmak | Nintendogs (2005), 23.96 milyon adet satıldı | Iwata, Iwata Asks |
| Her gün tartılmak | Wii Fit (2007), 22.67 milyon adet satıldı | Miyamoto, Iwata Asks |
Wii: annelerin isteyeceği bir makine
Bütün bunlara karşı uyarıldığını kendisi de kabul ediyor.
“Geçmişte bana hobilerimi işle karıştırmamanın daha iyi olduğu ya da yakından tanıdığım bir şeyi ürüne dönüştürmeye çalışmamanın en iyisi olduğu söylendi”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2007
Dinlemedi ve 2006’da bu yöntem kendi konsolunu aldı. The New Yorker’a göre Wii kumandasını tasarlayan ve tasarımına katkı veren oydu; hedefi de annelerin isteyeceği bir makine olarak özetledi. Kumandanın biçimini artık tanıdığımız bir dille anlatıyor.
“Bu biçime karar verip kontrol tek elle yapılır hale gelince, birkaç sorun bir anda çözüldü.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2006
Nintendo’nun raporlarına göre Wii 101.63 milyon adet, Wii Sports ise 82.79 milyon adet sattı.
Zirve: Nintendo’da Fellow unvanı
Resmi kariyeri beklenenden daha mütevazı. Nintendo yönetim kuruluna şirkette 23 yıl geçirdikten sonra, ancak Haziran 2000’de girdi ve Mayıs 2002’de kıdemli genel müdür ve temsilci yönetim kurulu üyesi oldu. Hiçbir zaman başkan olmadı. Satoru Iwata’nın 11 Temmuz 2015’te ölümünün ardından Nintendo yeni bir pozisyon oluşturdu, Fellow; Miyamoto bugün de bu pozisyonu Executive Fellow ve temsilci yönetim kurulu üyesi olarak sürdürüyor. Pratikte bu, oyunların ötesine geçmek anlamına geldi: Eylül 2016’da Super Mario Run’ı Apple’ın sahnesinde tanıttı, Universal Studios Japan’daki Super Nintendo World’ün yapımını denetledi ve film yapımcılığı yapıyor. The Super Mario Bros. Movie (2023) gişede 1.36 milyar dolar hasılat yaptı, The Super Mario Galaxy Movie (2026) ise 1.01 milyar dolar. Avi Arad ile birlikte yapımcılığını üstlendiği gerçek oyuncularla çekilen The Legend of Zelda 30 Nisan 2027’de vizyona girecek. Filmlerden de oyunlardan söz ettiği gibi söz ediyor.
“Önce bir çıkış tarihi belirleyip sonra yapım takvimini buna uydurmaya zorlamak istemiyoruz.”
Shigeru Miyamoto, Nintendo hissedarlar toplantısı, 27 Haziran 2025
Tüketici için çalışmak: Miyamoto’nun yeni nesle mesajı
İlk Zelda’nın haritasını birlikte çizdiği Takashi Tezuka bu yıl Haziran’da emekli oldu. Miyamoto ise yerinde duruyor ve başkan Shuntaro Furukawa’ya göre her yıl yeni çalışanların eğitiminde yer alıyor. Ekiplere kendi sözleriyle söylediği şey hep aynı.
“tüketici için çalışın, patronunuz için değil.”
Shigeru Miyamoto, Nintendo hissedarlar toplantısı, 27 Haziran 2025
Üç nesneye dönelim. Askı, nereden geldiğini söylüyor: bir şeyin önce çalışması gereken bir atölyeden. Varil, nasıl düşündüğünü söylüyor: kısıt bir engel değil, bir sorudur. Masa ise oyunlarının neden başkalarınınkinden iyi olduğunu söylüyor: son haftada kendi işine bir yabancı gibi bakabiliyor ve onu parçalara ayırmaya cesaret ediyor. Ona dahi demek kolay yol, çünkü ondan ne alınabileceğini düşünme zahmetinden kurtarıyor. Oysa neredeyse her şey alınabilir. Bu işteki tek dahilik, bunu 49 yıl boyunca tutarlı biçimde yapmış olması.
Kaynaklar
- Nick Paumgarten, “Master of Play”, The New Yorker, 2010
- NPR, Shigeru Miyamoto ile soru-cevap, 2015
- Iwata Asks: New Super Mario Bros. Wii
- Iwata Asks: Twilight Princess
- Iwata Asks: Nintendo DSi
- Iwata Asks: Wii Fit
- Iwata Asks: Wii Remote
- Nintendo, 2025 hissedarlar toplantısı bildirimi
- Nintendo, 2025 hissedarlar toplantısı soru-cevap
- MEXT, 2026 Kültür Nişanı
- Nintendo IR: donanım ve yazılım satışları
- Box Office Mojo
Fotoğraf: Shigeru Miyamoto, GDC 2007 - Vincent Diamante, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.
Parıldak'taki benzer konular
haberler·The Legend of Zelda tarihi: 40 yılda seri, kaybolma özgürlüğüyle kazandıZelda 40 yaşında. Seri düz bir çizgide değil, bir daire çizerek ilerliyor ve en büyük zaferlerini oyuncuyu yeniden kaybolmaya bıraktığında kazanıyor.

