The Legend of Zelda tarihi: 40 yılda seri, kaybolma özgürlüğüyle kazandı
Zelda 40 yaşında. Seri düz bir çizgide değil, bir daire çizerek ilerliyor ve en büyük zaferlerini oyuncuyu yeniden kaybolmaya bıraktığında kazanıyor.

👁 113 okunma
Bir adam, tanımadığı bir toprağın üzerine gökten düşüyor. Dağlar, bir orman, harabeye benzeyen bir şey ve nereye gideceğini söyleyen tek bir ok bile yok. Bu kare 2023’te çıkan bir oyundan, ama onu anlatan cümle 1 Şubat 1985’te bir beyaz tahtaya kalemle yazılmıştı. Cümle şuydu: macera. The Legend of Zelda bu yıl 40 yaşına girdi. Bu yazıdaki savım şu: seri düz bir çizgide değil, bir daire çizerek ilerliyor. On iki yılda bir oyuncuyu elinden tutup götürmekte o kadar ustalaşıyor ki kendi anlamını yitiriyor. Sonra Kyoto’da biri her şeyin nasıl başladığını hatırlıyor: 1986’da kimse size hangi yöne yürüyeceğinizi söylemiyordu. Serinin en büyük başarıları bir şey eklediği anlar değil. İnsanların yeniden kaybolmasına izin vermeye cesaret ettiği anlar.
Aşağıdaki çıkış tarihleri Japonya’daki tarihlerdir. Satış rakamları yalnızca Nintendo’nun mali raporlarından, inceleme ortalamaları ise 15 Kasım 2026 itibarıyla Metacritic’ten alındı.
The Legend of Zelda tarihi, 1985-1987: bir beyaz tahta ve beş dağ
2009’da o dönem Nintendo’nun başkanı olan Satoru Iwata, ilk Zelda’yı yapanları tek bir masada topladı ve eski kâğıtlarını getirmelerini istedi. Programcı Toshihiko Nakago, oyunun ilk teknik şartnamesini çıkardı. Bunu Shigeru Miyamoto, kopyası alınabilen bir beyaz tahtaya not etmişti. Belge 1 Şubat 1985 tarihli. Dosyanın üstünde “Adventure Mario” yazıyordu, çünkü Zelda adı henüz yoktu. “Hakkai” adlı bir düşman da sonradan Ganon oldu. Kâğıtlarda bulunmayan şey ise bir dünya. Takashi Tezuka, işin zindanlarla başladığını hatırlıyor yalnızca.
“Ekranda yaklaşık beş dağ vardı ve bunların ortasına girince bir zindan çıkıyordu. Olan bitenin hepsi bu kadardı.”
Toshihiko Nakago, Iwata Asks, 2009
Bugün Zelda’nın özü saydığımız üst dünya (overworld), yapım sürerken eklendi. Tezuka ile Miyamoto haritasını uzun bir kâğıda kalemlerle birlikte çizdi, biri sol yarıyı, öbürü sağ yarıyı. Oyun Japonya’da 21 Şubat 1986’da Famicom Disk System için çıktı, Amerika Birleşik Devletleri’ne 22 Ağustos 1987’de ulaştı. Aynı söyleşide Nintendo yöntemi hakkında çok şey anlatan bir hikâye var: Tezuka belleği tasarruf etmek için zindanları yapboz gibi yerleştirdi, bir hata yaptı ve alanın yalnızca yarısını kullandı. Miyamoto böyle olmasının sorun olmadığını söyledi.
“Böylece artan yarım belleği kullanarak İkinci Görev’i (Second Quest) yapmaya karar verdik”
Toshihiko Nakago, Iwata Asks, 2009
Bir yıl sonra, 14 Ocak 1987’de Zelda II, dövüşü ve zindanları yandan görünüme taşıdı. Seri on iki aylıktı ve şimdiden kendi üzerinde deney yapıyordu.
1991-1993: şablon ve okul çıkışı kulübü
A Link to the Past (21 Kasım 1991), “Zelda” kelimesinin sonraki yirmi yıl boyunca ne anlama geleceğini belirleyen düzeni kurdu: kuşbakışı görünüm, belirli bir sırayla bitirilen zindanlar ve her birinde bir sonrakine giden yolu açan bir eşya. Tezuka sonradan yapımın zorlu geçtiğini ve bu yüzden süreç ortasında yönetmen olarak işe katılmak zorunda kaldığını kabul etti.
İki yıl sonra kimsenin sipariş etmediği bir oyun geldi. Birkaç programcı mesai sonrasında Game Boy’un neler yapabildiğini deniyordu.
“Normal işimizi mesai saatlerinde yapıyor, sonra bunun üzerinde adeta bir okul çıkışı kulübü etkinliği gibi çalışıyorduk.”
Takashi Tezuka, Iwata Asks, 2009
Ortaya Link’s Awakening (6 Haziran 1993) çıktı: adada Mario oyunlarından karakterler dolaşıyor, havası ise televizyondan ödünç alınmış.
“The Legend of Zelda: Link’s Awakening’i biraz Twin Peaks’e benzeyen bir havayla şekillendirmekten söz ediyordum. O sırada Twin Peaks oldukça popülerdi. Dizi, küçük bir kasabadaki az sayıda karakterle ilgiliydi.”
Takashi Tezuka, Iwata Asks, 2009
Serinin başına sonradan geçecek olan Eiji Aonuma, aradaki bu cep boyutundaki oyun olmasaydı Ocarina of Time’ın farklı olacağını söylüyor. Aynı yıllardan bir merak konusu: 1993-1994’te Philips CD-i için üç Zelda oyunu çıktı. Bunlar lisansla yapıldı, Nintendo yapmadı. Nintendo’nun Japonya sitesindeki resmi 40. yıl tarihçesi 20 oyun sayıyor. Bu üçü listede yok.
1998-2000: üçüncü boyut
Ocarina of Time (21 Kasım 1998) Metacritic’te hâlâ 100 üzerinden 99 puana sahip. 1991 şablonunu kırmadı, onu çevirdi: zindanlar, eşyalar ve sıra aynı kaldı, boyut değişti. Miyamoto kimsenin sonunun nasıl biteceğini bildiğini iddia etmedi.
“Baştan nihai sonucu bilmeden 3D çokgenlerle oyun yapmaya dayanan devasa bir projeydi.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2011
Sonra ters yönde bir görev geldi: Miyamoto, Aonuma’ya Ocarina’nın modelleriyle bir yılda yeni bir Zelda yapılıp yapılamayacağını sordu. Aonuma, Yoshiaki Koizumi’ye gitti. Koizumi, aynı anların tekrar tekrar oynandığı bir oyun için Ocarina’nın saatini kullanabilirse yardım etmeyi kabul etti. Sonuç Üç Gün Sistemi (Three-Day System) ve Majora’s Mask (27 Nisan 2000) oldu, Ocarina’dan 17 ay sonra.
“Ona “Bunu kesinlikle bir yılda yapacağız!” dediğimi de hatırlıyorum. Şimdi dönüp bakınca, patronuma inanılmaz bir şey söylemişim!”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2015
2001-2009: iki atölyeye bölünme
2000’den sonra seri ikiye ayrıldı ve sonrasında olan her şeyi bu ayrılık açıklıyor. Aonuma durumu şöyle özetledi: Nintendo bir 3D Zelda yapıyordu ve bununla eş zamanlı olarak Capcom ile bir el konsolu oyunu geliştiriyordu. Tezuka kuşbakışı hattı dışarıdaki bir stüdyoya devretmişti ve Iwata kendi tepkisini hatırlıyor.
“Bunu duyduğumda şok olduğumu canlı bir şekilde hatırlıyorum. Neredeyse bir hata olması gerektiğini düşündüm.”
Satoru Iwata, Iwata Asks, 2009
Capcom iki Oracle oyununu (2001) ve yönetmenliğini Hidemaro Fujibayashi’nin yaptığı The Minish Cap’i (2004) yaptı. Bu ismi aklınızda tutun. Küçük Zelda’lar ardından Phantom Hourglass (2007) ve Spirit Tracks (2009) ile Nintendo DS’e ve kalemle kontrole geçti. 2D hat, bir şeylerin kırılabildiği atölye oldu. 3D hat ise beklentileri taşıdı. 2000’de Nintendo, Space World fuarında gerçekçi bir Link gösterdi, bir yıl sonra ise çizgi film tarzında bir Link.
“Tamamen yeni bir Zelda oyunu yapma isteğimizde hiç tereddüt etmedik. Ama duyurduğumuzda olumsuz tepki geldiğini fark ettik ve bu yüzden tedirgindik.”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2013
The Wind Waker (13 Aralık 2002) bugün Metacritic’te 96 puanda duruyor. O sırada Nintendo kendi sonucunu çıkardı ve bir sonraki büyük Zelda’yı bunun tersi olarak planladı: Twilight Princess (2 Aralık 2006), Wii için bir lansman oyunu ve Wii ile GameCube’da toplam 5,84 milyon adet sattı. Yıllar sonra Iwata, bu seri hakkında söylenmiş belki de en isabetli cümleyi oluşturan bir örüntü fark etti.
“Yeni bir Zelda oyunu her çıktığında olumsuz görüşler eksik olmuyor, ama bir iki yıl sonra insanlar fikirlerini gözden geçiriyor ve oyunun itibarı yükseliyor.”
Satoru Iwata, Iwata Asks, 2013
2011: şablon katılaşıyor
25. yıl dönümü için çıkan ve yönetmenliğini artık Nintendo çalışanı olan Fujibayashi’nin yaptığı Skyward Sword (23 Kasım 2011), eleştirmenlerden 93 aldı ve 3,52 milyon adet sattı. 100 milyonun üzerinde satan bir konsolda, selefinin 5,84 milyonunun yanında bu bir işaretti. Teşhis, serinin mucidinden geldi. Aonuma 2011’de son Zelda’ların herkes hedefe ulaşabilsin diye kolaylaştırıldığını ve patronunun bundan rahatsız olduğunu itiraf etti.
“Ama Miyamoto-san, takılıp kalınacak hiçbir şey olmayınca oyunların hafızada kalmadığından yakınıp duruyor.”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2011
Bana göre bu cümle bütün tarihin anahtarı. 1998’de 3D’ye çevrilen 1991 şablonu, 1986’daki çekirdeğin, yani kaybolabilme ihtimalinin ortadan kalktığı noktaya dek yirmi yıl boyunca cilalandı.
2013-2017: Breath of the Wild ve ikinci doğuş
İlk çatlak, her zaman daha fazlasına izin verilen yerde, 2D hatta ortaya çıktı. A Link Between Worlds (2013), bir dükkândan eşya kiralamanıza ve zindanları seçtiğiniz sırayla gezmenize izin veriyor.
“Bu oyunu Zelda oyunlarının geleneklerini yeniden düşünme fikriyle yaptık ve gerçekten her türlü zorluğun üstesinden gelmeye çalıştık.”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2013
Dört yıl sonra, 3 Mart 2017’de, yönetmenliğini Fujibayashi’nin, yapımcılığını Aonuma’nın üstlendiği Breath of the Wild geldi. Ufukta bir dağ var ve ona tırmanıp tırmanamayacağınız sorusu. Tırmanabiliyorsunuz. Fujibayashi bu yıl fikrin nereden geldiğini açıkça söyledi.
“The Legend of Zelda: Breath of the Wild’da bile, geniş bir dünyada keşif ve bulgulama üzerine kurulu bir deneyim geliştirirken bilinçli olarak serinin ilk oyununun temel oynanış ilkelerine geri döndük.”
Hidemaro Fujibayashi, Ask the Developer, 2026
Bu yüzden ona devrim değil, ikinci doğuş diyorum. Breath of the Wild, 1985’in beyaz tahtasını otuz yıllık kolaylıkların altından çıkardı ve rakamlar, insanların aslında hep neyi istediğini gösterdi.
| Oyun | Satış adedi (Nintendo raporları) | Metacritic |
|---|---|---|
| Breath of the Wild (2017) | Switch’te 34,28 milyon (30 Eylül 2026) ve Wii U’da 1,08 milyon | 97 |
| Tears of the Kingdom (2023) | 22,90 milyon (30 Eylül 2026), bunun 18,51 milyonu ilk çeyrekte | 96 |
| Twilight Princess (2006) | Wii ve GameCube’da 5,84 milyon | 96 (GameCube) |
| Link’s Awakening (2019) | 5,49 milyon (31 Mart 2021) | 87 |
| Ocarina of Time (2026) | ilk dört günde 5,2 milyonun üzerinde | 95 |
| Echoes of Wisdom (2024) | 4,09 milyon (31 Mart 2025) | 85 |
| Skyward Sword (2011) | 3,52 milyon (31 Mart 2012) | 93 |
Nintendo oyun bazında rakamları yalnızca Mart 2007’de biten mali yıldan itibaren yayımlıyor, bu yüzden tabloda 1986-2004 arasındaki oyunlar yok. Her rakam, Nintendo’nun o oyun için bildirdiği son rakamdır.
2019-2026: Tears of the Kingdom’dan 40. yıla, daire kapanıyor
Tears of the Kingdom (12 Mayıs 2023) aynı dünyayı korudu ve Link’e yeni eller verdi. Fujibayashi, fikrin önceki oyunun araçlarıyla oynamakla başladığını söylüyor.
“Mesela dönen dişlileri tekerlek olarak kullandım ve bir araba yapmak için dördünü bir tahtaya taktım.”
Hidemaro Fujibayashi, Ask the Developer, 2023
Echoes of Wisdom (26 Eylül 2024), tamamen pratik bir nedenle Zelda’yı oynadığınız ilk ana seri oyunu.
“Başlangıçta Link’in başkahraman olacağını düşünüyorduk. Ama yankıları (echoes) kullanan oynanışa odaklanıp Link’in oyun alanına bir şeyleri kopyalayıp yapıştırmasını sağladığımızda, kılıç ve kalkan engel olmaya başladı.”
Eiji Aonuma, Ask the Developer, 2024
40. yıl için Nintendo yeni bir Zelda yapmadı. Eskilerden birini yeniden kurdu: Nintendo Switch 2 için Ocarina of Time, 5 Kasım 2026’da çıktı ve dört günde 5,2 milyonun üzerinde sattı. Ekibi, yapımcının isteğiyle hızlı seyahat noktaları ekledi, herkes sonucu oynadı ve yapımcı fikrini değiştirdi.
“Warp noktaları eklemeyi öneren ben olsam da sonunda bana hiç yaramadılar, bu yüzden ekibe hepsini geri kaldırttım.”
Eiji Aonuma, Ask the Developer, 2026
Kolaylık yolculuğu ortadan kaldırıyordu ve yolculuğun kendisinin içerik olduğu ortaya çıktı. Yönetmenliğini Wes Ball’ın, yapımcılığını Shigeru Miyamoto ile Avi Arad’ın üstlendiği canlı çekim film The Legend of Zelda, 30 Nisan 2027’de sinemalarda.
40 yıl bize ne öğretiyor
Bu oyunları verdikleri özgürlüğe göre dizerseniz U harfini elde edersiniz. 1986’da yüksek: istediğiniz yere gidin. Sonra uzun bir kayış, her oyunun bir öncekinden daha cilalı, daha güzel ve biraz daha sıkı olduğu bir dönem. Dip nokta 2011 civarı. Ve 2017’de keskin bir dönüş. Aradaki dönemin bir hata olduğunu sanmıyorum: sıkı şablon olmasaydı Ocarina olmazdı, yirmi yıllık cilalama olmasaydı da Nintendo’da kimse özgürlüğün üç saat sonra sıkıntıyla bitmediği bir dünya kuramazdı. Ama bu 40 yılın büyük bölümünde Zelda’da “daha iyi”, “daha rahat” anlamına geldi ve satışlardaki ve puanlardaki en büyük sıçrama, biri o rahatlıkları aldığında geldi. 1 Şubat 1985’teki beyaz tahtada ne hikâye vardı, ne prenses, ne de Triforce. Tek bir kelime vardı ve seri o kelimeyi ciddiye aldığı her seferde hâlâ kazanıyor.
Kaynaklar
- Nintendo (Japonya), 40. yıl için seri tarihçesi
- Iwata Asks: El konsolu The Legend of Zelda oyunlarının tarihi
- Iwata Asks: New Super Mario Bros. Wii, 2. bölüm
- Iwata Asks: Ocarina of Time 3D
- Iwata Asks: Majora’s Mask 3D
- Iwata Asks: The Wind Waker HD
- Iwata Asks: A Link Between Worlds
- Ask the Developer: Tears of the Kingdom
- Ask the Developer: Echoes of Wisdom
- Ask the Developer: Ocarina of Time
- Nintendo IR: yazılım satışları
- Metacritic
Görsel: The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom, © Nintendo.
Parıldak'taki benzer konular
haberler·Ocarina of Time neden 3D oyunları değiştirdi: tek analog çubuğun hikâyesiTek analog çubuk beş icat doğurdu. Switch 2 sürümü ikinci çubuğa kavuştu ama neredeyse hepsini korudu. Oyunu oynamadan, tasarım kararlarına bakıyorum.

